Um Ástráð

Félag um forvarnastarf læknanema

Læknanemar hafa ákveðið að kveða sér hljóðs á sviði forvarna gegn kynsjúkdómum og ótímabærum þungunum. Hér er um að ræða eitt helsta heilbrigðis- og félagslegt vandamál ungs fólks sem brýnt er að vinna bót á. Teljum við læknanema henta vel til starfs sem þessa þar sem við höfum góða þekkingu á þessum vanda gegnum læknanámið auk þess sem við erum ungt fólk og ættum því að ná vel til unglinga. Einnig er mikilvægt að læknanemar kynnist sem fyrst þýðingu forvarna sem mun nýtast þeim mjög vel í starfi síðar meir.

Flestir þeirra sem smitast af kynsjúkdómum eða fara í fóstureyðingu eru á aldrinum 16 – 25 ára og völdum við markhóp okkar með tilliti til þessa. Mikilvægt er að koma fræðslu til skila áður en skaðinn er skeður og ákváðum við því að beina spjótum okkar að 16 ára unglingum. Stefnt er að því að ná að heimsækja alla framhaldsskóla á höfuðborgarsvæðinu og vonandi sem flesta á landsbyggðinni.

Forvarnastarfið byggist á skólaheimsóknum þar sem áhersla er lögð á fræðslu um kynsjúkdóma, getnaðarvarnir og fóstureyðingar. Einnig reynum við að skrifa í sem flest skólablöð framhaldsskólanna. Unnið er eftir aðferðum jafningjafræðslu og þannig leitast við að ná sem best til unglinganna. 

Hugmyndin

Hugmyndin að forvarnastarfi læknanema kviknaði með þátttöku í alþjóðastarfi læknanema. Læknanemar víða um heim vinna að ýmsum heilbrigðismálum jafnhliða sínu námi og eru störf þeirra mjög gagnleg auk þess að vera afar þroskandi fyrir þá læknanema sem sinna þeim.

Nærtækast var að líta til starfs læknanema á Norðurlöndum og sjá hvað best hefði tekist hjá þeim. Norskir læknanemar hafa í meira en 25 ár sinnt kynfræðslu og forvarnastarfi og hafa þeir mótað mjög góðar fræðsluaðferðir sem byggja á hugmyndafræði jafningjafræðslu. Aðrir norrænir læknanemar hafa einnig skipulagt sambærilegt forvarnastarf. Með þennan bakgrunn hófst undirbúningisvinna að forvarnastarfi íslenskra læknanema haustið 1998. Fljótlega stofnuðum við félag um forvarnastarf læknanema og var starfsemin fyrsta árið fólgin í ritun ítarlegrar verkefnislýsingar auk annarrar forvinnu. Við fengum góðan meðbyr frá læknadeild sem sá þarna mikilvægt tækifæri til þess að efla áhuga læknanema á forvarnastarfi. Með rausnarlegum fjárstyrk frá Menntamálaráðuneytinu var hægt að gera forvarnastarfið að raunveruleika.

Síðastliðin ár hefur æ meiri athygli beinst að því heilbrigðisvandamáli sem kynsjúkdómar og ótímabærar þunganir er. Skemmst er að minnast myndarlegs kynningarátaks Landlæknisembættisins um klamydíu þar sem réttilega var bent á hversu algengt smitið er auk þess hversu fylgikvillarnir eru alvarlegir. Tölfræðilegar staðreyndir sýna að á Íslandi eru mun fleiri fóstureyðingar og þunganir hjá unglingsstúlkum en á hinum Norðurlöndunum að undanskildu Grænlandi. Mikilvægt er að bæta fræðslu og aðgengi að getnaðarvörnum fyrir ungt fólk svo draga megi úr ótímabærum þungunum. HIV og alnæmi var á allra vörum fyrir nokkrum árum en mikið hefur dregið úr umræðu um það með tilkomu nýrra lyfja sem hægja á þróun sjúkdómsins. Þetta hefur valdið því að unglingar í dag hugsa minna um möguleikann á því að smitast þrátt fyrir að hættan sé enn sú sama auk þess sem fleiri konur smitast nú en áður. 

Allar þessar staðreyndir kalla á úrbætur. Það er von okkar að forvarnastarf læknanema muni eiga sinn þátt í því að bæta heilbrigði ungs fólks á Íslandi auk þess að skila betri læknum sem munu sinna öflugu forvarnastarfi í framtíðinni. 

Markmið forvarnastarfs læknanema eru einkum:

• Að koma á framfæri upplýsingum og vekja umræður meðal ungs fólks um kynheilbrigði, kynsjúkdóma og ótímabærar þunganir.

•  Að fækka kynsjúkdómum, ótímabærum þungunum og fóstureyðingum.

Einnig

• Að bæta þekkingu ungs fólks á kynheilbrigði bæði líkamlegu, andlegu og félagslegu, þar verður stefnt að þvi

•  Að fækka fóstureyðingum

• Að draga úr útbreiðslu kynsjúkdóma

• Að kenna ungu fólki að bera virðingu fyrir öðru fólki sem kynverum og einstaklingum og þar með draga úr kynferðislegu ofbeldi

• Að gera þeim grein fyrir áhættunum sem fylgja misnotkun áfengis og eiturlyfja sem hefur oft í för með sér óábyrgt kynlíf

• Að gera getnaðarvarnir að sjálfsögðum hlut

• Að bæta samskipti og umræður meðal i) unglinga ii) unglinga og foreldra

• Að hvetja læknanema til forvarnastarfa, með því má;

• Gera læknanema að betra starfsfólki heilbrigðisgeirans með því að móta viðhorf þeirra til forvarna á jákvæðan hátt, þjálfa þá í samskiptum, og leggja áherslu á að lækningar snúast um andlegt, líkamlegt og félagslegt heilbrigði allra en ekki bara sjúklinga með alvarleg veikindi

• Læknanemar fái æfingu í að koma fram og tala við fólk á ábyrgan hátt.  Það er mjög mikilvægur þáttur læknisstarfsins að geta komið fræðslu til skila á árangursríkan máta.

•  Ungt fólk leiti frekar til lækna með kynlífsvandamál sín og kynsjúkdóma

• Bæta samskipti milli i) unglinga og læknanema ii) læknanema og foreldra

Aldurstakmörk kynfræðslu

Kynfræðslu þarf að hefja snemma og hefur skólakerfið staðið sig ágætlega í að veita fræðslu um starfssemi líkamans fyrir yngri krakka, en þar með er það upptalið. Það þarf að halda áfram og kenna þessi mál fram á fullorðinsár.  Þegar vinna hófst í þessu starfi var mikið rætt um hvaða aldurshópi væri best að miða að við kynfræðslu. Talið var æskilegt að ná til 10. bekkinga, þar eru allir ennþá í skóla, fólk er að stíga sín fyrstu skref í kynlífi og engin fræðsla er þar fyrir.  Vandamálið er að vel á annað hundrað grunnskólar eru víðs vegar um landið.  Því þótti það fýsilegri kostur að fara í framhaldsskóla og ræða við nemendur á fyrsta ári.  Þannig gætu sem flestir fengið fræðslu með minnstum tilkostnaði.  Þetta er sá hópur sem líklegastur er til að smitast af kynsjúkdómum (innan nokkurra ára) og/eða lenda í ótímabærum þungunum.

Þeim aldurshóp sem læknanemar hafa valið til að beina sjónum sínum að er úrtak hentugleika og sjá læknanemar nauðsyn þess að fleiri aldurshópar fái að njóta þessarar fræðslu. Það er því von okkar að fleiri aðilar komi að sambærilegu forvarnastarfi, svo enn fleiri unglingar hljóti kynfræðslu.

Fjáröflun

Í upphafi var leitað til Menntamálaráðuneytisins, Heilbrigðisráðuneytisins, Læknadeildar og Læknafélags Reykjavíkur. Menntamálaráðuneytið styrkti verkefnið rausnarlega um 660.000 kr. en Heilbrigðisráðuneytið sá sér ekki fært að veita fjárstyrk. Læknadeild greiddi laun þeirra kennara deildarinnar sem kenndu á undirbúningsnámskeiðinu. Framhaldsmenntunarstofnun Læknafélag Íslands hýsti námskeiðshaldið í sal sínum í Hlíðarsmára endurgjaldslaust en það jafngilti u.þ.b. 100.000 kr. styrk. Þegar að námskeiðinu kom var leitað til lyfjafyrirtækjanna Austurbakka, Janssen-Cilag, Organon og Schering og veittu þau styrk í formi veitinga fyrir þátttakendur í námskeiðinu.

Vefsíðan - Astradur.is

Áskell Löve útfærði útlit síðunnar og setti síðuna upp að mestu leyti upphaflega.
Kári Jóhann Sævarsson hannaði logoið "Ástráð"
Ragna Hlín Þorleifsdóttir tók saman kafla um fóstureyðingar og þungunarpróf.
Dögg Hauksdóttir tók saman kafla um getnaðarvarnir og "spurt og svarað"
Jón Þorkell Einarsson tók mest af hinu saman og endurbætti áðurnefnda kafla eftur þörfum.